24 marca 2020 r. wejdzie w życie nowelizacja ustawy Prawo upadłościowe (dalej: PU), która zmodyfikuje m. in. zasady postępowania upadłościowego w stosunku do osób fizycznych nieprowadzących działalności gospodarczej (konsumentów). Poniżej przedstawiam niektóre – najbardziej znaczące z punktu widzenia uprawnionych do zgłoszenia wniosku – zmiany w tym zakresie.

Tak jak dotychczas, postępowanie upadłościowe w stosunku do konsumentów będzie prowadzone według przepisów o postępowaniu odrębnym (art. 4911 – 49124 PU). Zgodnie jednak z art. 4911 ust. 2 PU, będzie się ono mogło toczyć na zasadach ogólnych (odnoszących się do przedsiębiorców), jeżeli jest to uzasadnione znacznym rozmiarem majątku dłużnika, znaczną liczbą wierzycieli lub innymi uzasadnionymi przewidywaniami co do zwiększonego stopnia skomplikowania postępowania.

Jedną z głównych zmian – rzutującą na możliwość ogłoszenia upadłości konsumenta – jest uchylenie art. 4914 PU, który określa przesłanki negatywne ogłoszenia tej upadłości. Zgodnie z ust. 1 i 2 tego przepisu, sąd oddala wniosek o ogłoszenie upadłości, jeżeli dłużnik doprowadził do swojej niewypłacalności lub istotnie zwiększył jej stopień umyślnie lub wskutek rażącego niedbalstwa oraz jeżeli w okresie dziesięciu lat przed dniem zgłoszenia wniosku:

  1. w stosunku do dłużnika prowadzono postępowanie upadłościowe według przepisów o postępowaniu upadłościowym wobec osób nieprowadzących działalności gospodarczej, jeżeli postępowanie to zostało umorzone z innych przyczyn niż na wniosek dłużnika,
  2. ustalony dla dłużnika plan spłaty wierzycieli uchylono na podstawie przepisu art. 49120  PU,
  3. dłużnik, mając taki obowiązek, wbrew przepisom ustawy nie zgłosił w terminie wniosku o ogłoszenie upadłości,
  4. czynność prawna dłużnika została prawomocnie uznana za dokonaną z pokrzywdzeniem wierzycieli

– chyba że przeprowadzenie postępowania jest uzasadnione względami słuszności lub względami humanitarnymi.

Od 24 marca 2020 r. sąd nie będzie mógł oddalić wniosku o ogłoszenie upadłości na wskazanych wyżej podstawach. Nie oznacza to jednak, że nie będzie on badał zachowania dłużnika, które doprowadziło go do stanu niewypłacalności. Nie będzie to już jednak skutkowało oddaleniem wniosku o ogłoszenie upadłości, ale znajdzie odzwierciedlenie w sposobie zakończenia postępowania, o czym poniżej.

Zgodnie z nowymi przepisami postępowanie upadłościowe będzie się mogło zakończyć następującymi scenariuszami:

  • USTALENIE PLANU SPŁATY WIERZYCIELI

Plan spłaty wierzycieli jest dokumentem stwierdzającym w jakim czasie i w jakim stopniu zostaną zaspokojeni wierzyciele upadłego. Zgodnie z art. 49115 ust. 1 PU, plan spłaty wierzycieli powinien zostać ustalony na okres nieprzekraczający 36 miesięcy (3 lat). Jeżeli jednak w toku postępowania upadłościowego sąd ustali, że upadły doprowadził do swojej niewypłacalności lub istotnie zwiększył jej stopień umyślnie lub wskutek rażącego niedbalstwa, plan spłaty wierzycieli nie może być ustalony na okres krótszy niż trzydzieści sześć miesięcy ani dłuższy niż osiemdziesiąt cztery miesiące (art. 49115 ust. 1a PU).

Po wykonaniu przez upadłego obowiązków określonych w planie spłaty wierzycieli sąd wydaje postanowienie o stwierdzeniu wykonania planu spłaty wierzycieli i umorzeniu zobowiązań upadłego powstałych przed dniem ogłoszenia upadłości. Nie oznacza to jednak, że umorzeniu podlegają wszystkie zobowiązania upadłego powstałe przed dniem ogłoszenia upadłości. Wyjątki w tym zakresie zostały wymienione w art. 49121 ust. 2 PU i należą do nich: zobowiązania o charakterze alimentacyjnym, zobowiązania wynikające z rent z tytułu odszkodowania za wywołanie choroby, niezdolności do pracy, kalectwa lub śmierci, zobowiązania do zapłaty orzeczonych przez sąd kar grzywny, a także do wykonania obowiązku naprawienia szkody oraz zadośćuczynienia za doznaną krzywdę, zobowiązania do zapłaty nawiązki lub świadczenia pieniężnego orzeczonych przez sąd jako środek karny lub środek związany z poddaniem sprawcy próbie, jak również zobowiązania do naprawienia szkody wynikającej z przestępstwa lub wykroczenia stwierdzonego prawomocnym orzeczeniem oraz zobowiązania, których upadły umyślnie nie ujawnił, jeżeli wierzyciel nie brał udziału w postępowaniu.

  • UMORZENIE ZOBOWIĄZAŃ BEZ PLANU SPŁATY WIERZYCIELI

Z takim rozwiązaniem będziemy mieć do czynienia, jeśli osobista sytuacja upadłego w oczywisty sposób wskazuje, że jest on trwale niezdolny do dokonywania jakichkolwiek spłat w ramach planu spłaty wierzycieli (art. 49116 ust. 1 PU). Przykładem takiej sytuacji może być niepełnosprawność upadłego, która uniemożliwia mu podjęcie jakiejkolwiek pracy. Jeżeli jednak upadły dysponuje majątkiem, z którego wierzyciele mogliby się zaspokoić, to pomimo jego trudnej sytuacji sąd wydaje postanowienie o ustaleniu planu spłaty wierzycieli, w którym wymienia wierzycieli uczestniczących w planie spłaty, oraz dokonuje podziału funduszy masy upadłości między wierzycieli uczestniczących w planie spłaty i umarza zobowiązania upadłego niewykonane w wyniku wykonania planu spłaty wierzycieli (art. 49116 ust. 1a PU).

  • WARUNKOWE UMORZENIE ZOBOWIĄZAŃ BEZ PLANU SPŁATY WIERZYCIELI

Może się również zdarzyć, że niezdolność upadłego do spłaty wierzycieli nie ma charakteru trwałego, wówczas sąd umarza zobowiązania upadłego bez ustalenia planu spłaty wierzycieli pod warunkiem, że w terminie pięciu lat od dnia uprawomocnienia się postanowienia o warunkowym umorzeniu zobowiązań upadłego upadły ani żaden z wierzycieli nie złoży wniosku o ustalenie planu spłaty wierzycieli. Wniosek taki skutkować może ustaleniem, że niezdolność upadłego do dokonywania spłat ustała, uchyleniem postanowienia o warunkowym umorzeniu zobowiązań upadłego i ustaleniem planu spłaty wierzycieli (art. 49116 ust. 2a PU). W razie uchylenia postanowienia o warunkowym umorzeniu zobowiązań upadłego bez ustalenia planu spłaty wierzycieli zobowiązania upadłego nie podlegają umorzeniu (art. 49116 ust. 2h PU).

W przypadku warunkowego umorzenia zobowiązań upadły musi także pamiętać, że:

  1. w okresie pięciu lat od dnia uprawomocnienia się postanowienia o warunkowym umorzeniu zobowiązań nie może on dokonywać czynności prawnych, dotyczących jego majątku, które mogłyby pogorszyć jego sytuację majątkową.
  2. w szczególnie uzasadnionych przypadkach sąd, na wniosek upadłego, może wyrazić zgodę na dokonanie czynności prawnej, o której mowa w punkcie „a” powyżej, albo zatwierdzić jej dokonanie.
  3. w tym czasie upadły jest obowiązany składać sądowi corocznie, do końca kwietnia, sprawozdanie ze swojej sytuacji majątkowej i zawodowej za poprzedni rok kalendarzowy, w którym wykazuje osiągnięte przychody oraz nabyte składniki majątkowe o wartości przekraczającej przeciętne miesięczne wynagrodzenie w sektorze przedsiębiorstw bez wypłat nagród z zysku za ostatni kwartał okresu sprawozdawczego, ogłoszone przez Prezesa Głównego Urzędu Statystycznego, jak również swoje możliwości zarobkowe, wydatki potrzebne na swoje utrzymanie i osób pozostających na jego utrzymaniu, w tym potrzeby mieszkaniowe. Do sprawozdania upadły dołącza kopię złożonego rocznego zeznania podatkowego.
  • ODMOWA ODDŁUŻENIA

Z tą sytuacją będziemy mieć do czynienia, jeśli

  1. upadły doprowadził do swojej niewypłacalności lub istotnie zwiększył jej stopień w sposób celowy, w szczególności przez trwonienie części składowych majątku oraz celowe nieregulowanie wymagalnych zobowiązań,
  2. w okresie dziesięciu lat przed dniem zgłoszenia wniosku o ogłoszenie upadłości w stosunku do upadłego prowadzono postępowanie upadłościowe, w którym umorzono całość lub część jego zobowiązań

– chyba że ustalenie planu spłaty wierzycieli lub umorzenie zobowiązań upadłego bez ustalenia planu spłaty wierzycieli lub warunkowe umorzenie zobowiązań upadłego bez ustalenia planu spłaty wierzycieli jest uzasadnione względami słuszności lub względami humanitarnymi (art. 49114a ust. 1 PU).

Sygnalizacyjnie wskazać także należy, że od 24 marca 2020 r. dłużnik nieprowadzący działalności gospodarczej, który popadł w stan niewypłacalności, nie będzie ograniczony jedynie do zgłoszenia wniosku o ogłoszenie upadłości, ale zyska możliwość wystąpienia do sądu upadłościowego o otwarcie postępowania o zawarcie układu na zgromadzeniu wierzycieli. Postępowanie w tym zakresie uregulowane zostało w nowowprowadzonych przepisach Prawa upadłościowego – art. 49125 – 49138.

adw. Jacek Kraczek